Spory w branży budowlanej są taką samą częścią procesu inwestycji, jak jej planowanie, zawieranie umów czy realizacja. Jednym słowem – przy tak dużej skali wielu różnych splatających się wątków, interesów i działań, nie da się ich uniknąć. Z drugiej strony coraz wyraźniej widzimy, jak sądy nie radzą sobie ze skalą spraw i wyzwań związanych z nadmiarem pozwów i konfliktów. Jest to wycinek ogólnego kryzysu sądownictwa w Polsce. Nowe rozwiązania prawne szukają odpowiedzi na te wyzwania. Jednym z pomysłów jest zmiana zasad gry w sporach budowlanych. Od 1 marca 2026 roku mamy nowe przepisy kodeksu postępowania cywilnego, który reguluje także spory budowlane. To nowe rozwiązanie to obowiązkowa mediacja w budownictwie, czyli skierowanie stron w tych sprawach na polubowne ustalenia przy udziale bezstronnego mediatora gospodarczego. Co to oznacza dla inwestorów i wykonawców?
Nowe przepisy KPC – sąd najpierw wyśle Cię do mediatora
Zgodnie z ustawą z dnia 5 sierpnia 2025 r., do Kodeksu postępowania cywilnego wprowadzono przepis art. 458³a. Przewiduje on, że w sprawach gospodarczych dotyczących umów o roboty budowlane oraz umów z nimi związanych, sąd ma obowiązek skierować strony do mediacji jeszcze przed pierwszą rozprawą.
Art. 4583[a]. Kodeksu postępowania cywilnego – kierowanie do mediacji
§ 1. W sprawach, o których mowa w art. 4582 § 1 pkt 5, sąd przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę kieruje strony do mediacji.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do spraw podlegających rozpoznaniu w postępowaniu upominawczym, elektronicznym postępowaniu upominawczym albo postępowaniu nakazowym. W przypadku gdy po wydaniu nakazu zapłaty wniesiono sprzeciw w postępowaniu upominawczym albo zarzuty w postępowaniu nakazowym, sąd przed posiedzeniem przygotowawczym albo pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę kieruje strony do mediacji.
§ 3. Po skierowaniu stron do mediacji sąd podejmuje czynności służące do przygotowania posiedzenia przygotowawczego albo rozprawy.
Oznacza to, że każda nowa sprawa wniesiona po 1 marca 2026 roku przejdzie przez etap próby polubownego porozumienia przed mediatorem wyznaczonym przez sąd. Ustawodawca idzie jednak o krok dalej – zmieniony art. 103 KPC pozwala sądowi obciążyć kosztami procesu tę stronę, która bez uzasadnionej przyczyny odmówi udziału w mediacji, nawet jeśli ostatecznie wygra sprawę w sądzie.
Art. 103. Kodeksu postępowania cywilnego [Koszty wywołane niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem]
§ 1. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę lub interwenienta obowiązek zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem.
§ 2. Przepis § 1 dotyczy zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od wyjaśnień lub złożenia wyjaśnień niezgodnych z prawdą, zatajenia lub opóźnionego powołania dowodów.
§ 3. Jeżeli strona:
1) pomimo wezwania do osobistego stawiennictwa nie stawiła się w celu udziału w czynności sądu i nie usprawiedliwiła swego niestawiennictwa,
1[1]) bez uzasadnionej przyczyny odmówiła poddania się mediacji,
2) w toku postępowania bez usprawiedliwienia nie stawiła się na posiedzenie mediacyjne pomimo wcześniejszego wyrażenia zgody na mediacjęsąd może, niezależnie od wyniku sprawy, włożyć na tę stronę obowiązek zwrotu kosztów w części wyższej, niż nakazywałby to wynik sprawy, a nawet zwrotu kosztów w całości.
§ 4. O możliwości tej sąd poucza strony przy wezwaniu do osobistego stawiennictwa lub przy skierowaniu stron do mediacji.
Nowe przepisy mają na celu zapobieganie stratom, jakie ponosi branża budowlana, przez ciągnące się, niekiedy latami, spory sądowe. Mają one poprawić płynność finansową firm budowlanych poprzez szybsze i poufne kończenie spraw na etapie mediacji.
Czym właściwie jest mediacja i dlaczego warto z niej korzystać?
Mediacja to dobrowolna i poufna rozmowa stron sporu, prowadzona przy udziale bezstronnej osoby trzeciej – mediatora. W przeciwieństwie do wyroku sądu, w mediacji to strony decydują o treści porozumienia.
Mediacja jest szybka. Wypracowana w niej ugoda może zostać zawarta nawet w kilka tygodni, w przeciwieństwie do procesów sądowych, które zwykle trwają latami. Jest także tańsza. Choć trzeba za nią zapłacić, to koszty mediacji są często ułamkiem kosztów sądowych i opinii biegłych. Jednak najcenniejsze w mediacji jest to, że pozwala ona ocalić relacje biznesowe. Zamiast „ciągać się” po sądach, strony dochodzą do porozumienia przed bezstronnym mediatorem. To z kolei zapewnia im poufność, bo tajemnice przedsiębiorstw nie wychodzą na jaw (tak jak często dzieje się to w jawnym postępowaniu sądowym). Dodatkowo chroni to więc reputację firm.
Mediacja sądowa a pozasądowa – jakie są różnice?
Do mediacji sądowej dochodzi wtedy, gdy pozew został już złożony w sądzie, więc spór formalnie już się toczy. W takim przypadku, sędzia – od 1 marca 2026 roku robi to obligatoryjnie – wydaje postanowienie o skierowaniu stron do mediatora. Robi to przed wyznaczeniem pierwszej rozprawy. Chociaż formalnie sprawa sądowa się toczy, to zawarcie ugody przed mediatorem na tym etapie pozwala na szybkie zakończenie procesu i zatwierdzenie ustaleń przez sąd. Taka zatwierdzona przez sąd ugoda ma taką samą moc prawną jak wyrok, ale zapada w bardziej komfortowych warunkach i atmosferze.
Z kolei mediacja pozasądowa, nazywana również prywatną lub umowną, to rozwiązanie, na które strony decydują się całkowicie dobrowolnie, zanim jeszcze sprawa trafi do sądu. Jest to model uznawany za najbardziej efektywny biznesowo. Pozwala on przedsiębiorcom zachować pełną kontrolę nad sporem bez angażowania aparatu państwowego i ponoszenia wysokich opłat sądowych od pozwu. Wybór tej ścieżki przyspiesza rozwiązanie sporu i zmniejsza stres związany z pójściem do sądu. A także obniża koszty obsługi prawnej. Jednak najważniejsze w tym wariancie jest to, że mediacja pozasądowa umożliwia wypracowanie porozumienia w całkowitej dyskrecji. A to w branży budowlanej jest niezwykle ważne dla zachowania dobrych relacji z kontrahentami i ochrony wizerunku firmy.
Kto może zostać mediatorem?
Zawód mediatora to zawód zaufania publicznego. Wymaga nie tylko naturalnej empatii i bezstronności, ale przede wszystkim merytorycznych kompetencji potwierdzonych certyfikacją. Aby profesjonalnie prowadzić skomplikowane mediacje gospodarcze w branży budowlanej, nie wystarczy sama chęć pomocy. Potrzebna jest udokumentowana wiedza z zakresu psychologii konfliktu, technik negocjacyjnych oraz procedur prawnych. Mediator musi umieć zarządzać emocjami stron. A jednocześnie dbać o to, by wypracowana ugoda była zgodna z prawem i możliwa do zatwierdzenia przez sąd.
R.pr. Anna Kluczek-Kollár – mediatorka certyfikowana przez Polskie Centrum Mediacji
Wspólniczka naszej kancelarii radcowskiej LO:ME Anna Kluczek-Kollár posiada certyfikat mediatora w zakresie mediacji gospodarczych, wydany przez Polskie Centrum Mediacji (PCM). Jest to organizacja o ugruntowanej renomie, uprawniona do nadawania kwalifikacji w ramach Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji (ZSK). Zdobycie tego certyfikatu jest procesem wymagającym i wieloetapowym. Aby go uzyskać, Anna Kluczek-Kollár musiała wykazać się nie tylko ukończeniem specjalistycznych szkoleń. Przede wszystkim pozytywnie przeszła procedurę walidacji, czyli obiektywnego sprawdzenia praktycznych umiejętności prowadzenia mediacji przed komisją ekspertów.
Jakie warunki trzeba spełnić, aby uzyskać uprawnienia mediatora?
Proces certyfikacji nakłada na kandydata surowe wymagania. Poza nieposzlakowaną opinią i pełną zdolnością do czynności prawnych, kluczowe jest wykazanie się kompetencjami w wielu obszarach.
- Praktyczne techniki mediacyjne, czyli umiejętność stosowania pytań otwartych, parafrazy, odzwierciedlania i technik aktywnego słuchania w warunkach silnego sporu biznesowego.
- Analiza prawna i merytoryczna, wynikająca z wiedzy z zakresu prawa cywilnego i gospodarczego, niezbędna do oceny wykonalności ugody.
- Etyka zawodowa, czuli ścisłe przestrzeganie zasad bezstronności, neutralności wobec przedmiotu sporu oraz bezwzględnej poufności.
- Standardy ADR, czyli znajomość najlepszych praktyk Alternatywnych Metod Rozwiązywania Sporów, które pozwalają na efektywne prowadzenie procesu bez zbędnej zwłoki.
Nasza mediatorka Anna Kluczek-Kollár spełnienia te wysokie standardy. Wybierając u niej mediację, masz pewność, że proces zostanie poprowadzony przez ekspertkę, której umiejętności zostały zweryfikowane przez państwowy system kwalifikacji. To zaś bezpośrednio przekłada się na bezpieczeństwo i skuteczność zawieranych ugód.
W przypadku skomplikowanych sporów budowlanych niezwykle ważne jest, aby mediator rozumiał specyfikę branży i mechanizmy rządzące kontraktami gospodarczymi. Anna Kluczek-Kollár dzięki swojemu wieloletniemu doświadczeniu w branży budowlanej, w tym uczestnictwie w skomplikowanych procesach inwestycyjnych, jest właśnie taką mediatorką.
Podsumowanie
Zmiany w kodeksie postępowania cywilnego to wyraźny sygnał, że mediacje sądowe dają lepsze wyniki. Są szybsze, trwalsze i tańsze niż długoletnie nieefektywne postępowania sądowe. Nastawione na polubowne rozwiązywanie konfliktów mediacje sprawiają, że strony mają większy wpływ na efekt rozmów. Chronią też reputację i tajemnice handlowe stron. Okazuje się, że zmiany wprowadzone 1 marca 2026 roku to nie tylko ustawowy obowiązek, ale realna szansa na szybszą realizację celów biznesowych firm budowlanych.
Chcesz dowiedzieć się, jak przygotować się do obowiązkowej mediacji w sprawie budowalnej? Zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią radcowską LO:ME z Gdyni. Przeanalizujemy Twoją sytuację i pomożemy przejść przez proces mediacji bezpiecznie i efektywnie.
Zapraszamy na konsultacje do kancelarii LO:ME. Zajmujemy się obsługą procesów budowlanych i mamy doświadczenie w sporach sądowych między inwestorami a podwykonawcami.
W ramach obsługi prawnej procesów inwestycyjnych świadczonych w kancelarii LO:ME, m.in.:
- oferujemy wsparcie w interpretacji i zastosowaniu przepisów budowlanych, dzięki czemu Twoja inwestycja będzie zgodna z obowiązującymi normami;
- tworzymy i weryfikujemy umowy budowlane, regulaminy oraz inne dokumenty niezbędne do zabezpieczenia interesów inwestora i wykonawcy. W razie potrzeby zwracamy się do naszych partnerów o niezbędne opinie i ekspertyzy;
- dokonujemy analizy ryzyka prawnego i regulacyjnego, pomagając zidentyfikować potencjalne zagrożenia i zapobiegać problemom na wczesnym etapie;
- reprezentujemy klientów w negocjacjach i mediacjach, dążąc do polubownego rozwiązania sporów. W razie potrzeby oferujemy również wsparcie w postępowaniach sądowych.
Sprawdź nasze pozostałe usługi w ramach obszaru Inwestycje i Przemysł. Kancelaria LO:ME zaprasza do współpracy.
